Dấu hiệu sụn khớp đang bào mòn từng ngày và cách chăm sóc khớp gối đúng

Dấu hiệu sụn khớp đang bào mòn từng ngày – Đừng chủ quan khi khớp bắt đầu lên tiếng

Sụn khớp là lớp mô trơn, đàn hồi, bao phủ đầu xương trong khớp. Lớp sụn này giống như một “tấm đệm giảm xóc”, giúp hai đầu xương trượt lên nhau nhẹ nhàng khi chúng ta đi lại, đứng lên, ngồi xuống hoặc leo cầu thang.

Khi sụn khớp bào mòn, bề mặt khớp không còn trơn láng như trước. Khớp dễ đau, cứng, phát ra tiếng lạo xạo, vận động kém linh hoạt và lâu ngày có thể dẫn đến thoái hóa khớp. Thoái hóa khớp là tình trạng các mô trong khớp bị tổn thương và phá vỡ dần theo thời gian, thường gặp ở khớp gối, khớp háng, bàn tay, cột sống cổ và cột sống thắt lưng.

Điều đáng lo là quá trình bào mòn sụn khớp thường diễn ra âm thầm. Ban đầu, người bệnh chỉ thấy hơi đau, hơi mỏi hoặc cứng khớp nhẹ. Nhưng nếu chủ quan, tình trạng này có thể tiến triển thành đau kéo dài, hạn chế vận động, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày.

Sụn khớp bào mòn là gì?

Sụn khớp bào mòn là tình trạng lớp sụn bảo vệ đầu xương bị mỏng đi, nứt, xơ hóa hoặc mất dần khả năng đàn hồi. Khi sụn không còn bảo vệ tốt, hai đầu xương có thể chịu áp lực nhiều hơn khi vận động.

Ở khớp gối, sụn có vai trò rất quan trọng vì khớp gối phải chịu trọng lượng cơ thể mỗi ngày. Khi đi bộ, đứng lâu, leo cầu thang hoặc ngồi xổm, khớp gối phải chịu lực lớn. Nếu sụn khớp suy yếu, người bệnh dễ bị đau, cứng khớp, cảm giác khớp “khô”, “kẹt” hoặc “lạo xạo”.

Thoái hóa khớp gối xảy ra khi sụn trong khớp gối bị mòn. Sụn giúp đầu xương di chuyển trơn tru và hấp thu lực khi cơ thể dồn trọng lượng lên gối; khi sụn bị tổn thương, khả năng vận động của khớp có thể giảm dần.

Vì sao sụn khớp dễ bị bào mòn?

Sụn khớp có thể bị bào mòn do nhiều yếu tố phối hợp với nhau. Không phải chỉ người cao tuổi mới gặp tình trạng này. Người trẻ vẫn có thể đau khớp, tổn thương sụn khớp nếu vận động sai cách, thừa cân, chấn thương hoặc lao động nặng kéo dài.

Các nguyên nhân thường gặp gồm:

Tuổi tác: Càng lớn tuổi, khả năng tự phục hồi của mô khớp giảm dần. Khớp đã chịu lực trong nhiều năm nên dễ bị thoái hóa.

Thừa cân, béo phì: Cân nặng càng cao, áp lực lên khớp gối càng lớn. Mỗi bước đi đều làm khớp gối phải chịu tải nhiều hơn.

Vận động sai tư thế: Ngồi xổm lâu, leo cầu thang quá nhiều, mang vác nặng, tập luyện quá sức hoặc tập sai kỹ thuật có thể làm khớp gối chịu áp lực lặp lại.

Chấn thương khớp: Tổn thương dây chằng, sụn chêm, va đập mạnh hoặc tai nạn thể thao có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp về sau.

Ít vận động: Nhiều người nghĩ đau khớp thì nên nằm nghỉ hoàn toàn. Tuy nhiên, ít vận động lâu ngày có thể làm cơ quanh khớp yếu đi, khiến khớp mất sự nâng đỡ tự nhiên.

Yếu cơ quanh khớp: Cơ đùi, cơ mông, cơ bắp chân yếu sẽ làm khớp gối phải chịu lực nhiều hơn.

Bệnh lý nền: Một số bệnh viêm khớp, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh lý xương khớp khác cũng có thể làm khớp dễ tổn thương hơn.

Những dấu hiệu cảnh báo sụn khớp đang bào mòn từng ngày

1. Đau khớp khi vận động

Đây là dấu hiệu rất thường gặp. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ đau nhẹ khi đi bộ lâu, leo cầu thang, đứng lên ngồi xuống hoặc mang vật nặng. Sau khi nghỉ ngơi, cơn đau có thể giảm.

Nhưng khi sụn khớp bào mòn nhiều hơn, cơn đau có thể xuất hiện thường xuyên hơn, thậm chí đau cả khi vận động nhẹ. Mayo Clinic ghi nhận đau khi hoặc sau vận động là một trong những biểu hiện thường gặp của thoái hóa khớp.

Nếu đau khớp kéo dài trên vài tuần, đau tăng dần hoặc tái phát nhiều lần, cô bác anh chị không nên chủ quan.

2. Cứng khớp buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu

Nhiều người có cảm giác sáng ngủ dậy khớp bị cứng, phải xoa bóp hoặc đi lại một lúc mới dễ chịu hơn. Một số người ngồi lâu xem tivi, ngồi làm việc hoặc ngồi xe đường dài, khi đứng dậy thấy khớp gối khó duỗi thẳng ngay.

Tình trạng cứng khớp sau nghỉ ngơi hoặc sau thời gian không vận động là biểu hiện thường gặp trong thoái hóa khớp.

Nếu cứng khớp xuất hiện ngày càng thường xuyên, đặc biệt ở khớp gối, khớp háng, bàn tay hoặc cột sống, đó có thể là dấu hiệu khớp đang mất dần độ linh hoạt.

3. Khớp phát ra tiếng lạo xạo, lục cục

Khi sụn khớp còn khỏe, bề mặt khớp trơn láng nên vận động thường êm ái. Khi sụn bị mòn, bề mặt khớp trở nên thô ráp hơn. Người bệnh có thể nghe tiếng “lạo xạo”, “rắc rắc”, “lục cục” khi co duỗi gối, leo cầu thang hoặc đứng lên ngồi xuống.

Tuy nhiên, không phải mọi tiếng kêu ở khớp đều nguy hiểm. Nếu khớp kêu nhưng không đau, không sưng, không hạn chế vận động thì có thể chỉ cần theo dõi. Nhưng nếu khớp kêu kèm đau, cứng, sưng hoặc yếu chân thì nên kiểm tra sớm.

4. Đau khi leo cầu thang hoặc ngồi xổm

Leo cầu thang, đứng lên ngồi xuống, ngồi xổm hoặc quỳ gối là những động tác làm khớp gối chịu lực lớn. Nếu sụn khớp đang bào mòn, người bệnh thường thấy đau rõ hơn khi thực hiện những động tác này.

Dấu hiệu thường gặp là:

Đau mặt trước gối khi lên xuống cầu thang.

Đau khi đứng dậy sau khi ngồi thấp.

Khó ngồi xổm hoặc không thể đứng dậy nhanh.

Cảm giác gối yếu, không chắc khi bước xuống bậc thềm.

Đây là nhóm dấu hiệu rất đáng chú ý, đặc biệt ở người trên 50 tuổi, người thừa cân, người từng chấn thương gối hoặc người phải đứng nhiều trong công việc.

5. Khớp bị sưng nhẹ hoặc nóng âm ỉ

Khi sụn khớp bị tổn thương, khớp có thể phản ứng bằng viêm nhẹ. Người bệnh có thể thấy vùng khớp hơi sưng, căng tức, nóng hơn bình thường hoặc đau khi ấn quanh khớp.

Nếu khớp sưng to, nóng đỏ rõ, đau dữ dội, kèm sốt hoặc không đi lại được, cần đi khám sớm vì có thể liên quan đến viêm khớp cấp, nhiễm trùng khớp hoặc bệnh lý khác.

6. Giảm biên độ vận động của khớp

Một dấu hiệu khác của sụn khớp bào mòn là khớp không còn linh hoạt như trước. Người bệnh có thể thấy khó duỗi thẳng gối, khó gập gối sâu, khó xoay khớp hoặc cảm giác khớp bị “kẹt”.

Ở giai đoạn đầu, sự hạn chế này có thể rất nhẹ. Nhưng theo thời gian, nếu không chăm sóc đúng, người bệnh có thể gặp khó khăn trong sinh hoạt như ngồi ghế thấp, đi vệ sinh, lên xe máy, leo cầu thang hoặc đứng lâu.

7. Chân yếu, khớp thiếu vững

Khi khớp đau, người bệnh thường có xu hướng ít vận động. Ít vận động làm cơ quanh khớp yếu đi. Khi cơ yếu, khớp mất sự nâng đỡ, từ đó càng dễ đau và thiếu vững.

Một số người mô tả cảm giác:

Gối như muốn khuỵu xuống.

Đi không chắc chân.

Sợ bước xuống cầu thang.

Phải bám tay vịn khi đi lại.

Không dám đi xa vì sợ đau hoặc mất thăng bằng.

Đây là dấu hiệu quan trọng ở người cao tuổi vì yếu cơ và đau khớp có thể làm tăng nguy cơ té ngã.

8. Đau tăng khi thời tiết thay đổi

Nhiều cô bác anh chị bị đau khớp rõ hơn khi trời lạnh, ẩm, mưa hoặc thay đổi thời tiết. Cảm giác thường gặp là đau âm ỉ, cứng khớp, nặng khớp và khó vận động hơn vào buổi sáng.

Dù thời tiết không phải nguyên nhân duy nhất làm sụn khớp bào mòn, nhưng sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm có thể làm người có bệnh khớp cảm nhận triệu chứng rõ hơn.

9. Đau âm ỉ kéo dài, tái phát nhiều lần

Nếu đau khớp chỉ xuất hiện thoáng qua sau một ngày vận động nhiều rồi hết hẳn, thường chưa quá đáng lo. Nhưng nếu đau âm ỉ kéo dài, tái phát nhiều lần, ngày càng dễ đau hơn, đó là dấu hiệu cần chú ý.

Đặc biệt cần theo dõi khi đau khớp đi kèm:

Cứng khớp.

Khớp kêu lạo xạo.

Sưng nhẹ.

Khó leo cầu thang.

Giảm khả năng đi lại.

Đau tăng dần theo thời gian.

Những ai dễ bị sụn khớp bào mòn?

Một số nhóm người có nguy cơ cao hơn gồm:

Người trên 50 tuổi.

Người thừa cân, béo phì.

Người lao động nặng, đứng lâu, đi lại nhiều.

Người thường xuyên leo cầu thang.

Người từng chấn thương khớp gối.

Người ít vận động, cơ chân yếu.

Phụ nữ sau mãn kinh.

Người có tiền sử gia đình bị thoái hóa khớp.

Người tập luyện sai kỹ thuật hoặc tập quá sức.

Người có bệnh lý viêm khớp, gout hoặc rối loạn chuyển hóa.

Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao và đã có biểu hiện đau khớp, cô bác anh chị nên chủ động chăm sóc khớp sớm thay vì đợi đến khi đau nặng.

Sụn khớp bào mòn có nguy hiểm không?

Sụn khớp bào mòn không phải lúc nào cũng nguy hiểm ngay lập tức, nhưng nếu để kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống.

Các hậu quả có thể gặp gồm:

Đau khớp kéo dài.

Đi lại khó khăn.

Cứng khớp, giảm linh hoạt.

Khớp biến dạng ở giai đoạn nặng.

Giảm khả năng lao động và sinh hoạt.

Mất ngủ do đau về đêm.

Tăng nguy cơ té ngã ở người cao tuổi.

Phụ thuộc nhiều hơn vào thuốc giảm đau.

Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể phải can thiệp y tế chuyên sâu hơn. Vì vậy, phát hiện sớm và chăm sóc đúng là rất quan trọng.

Cần làm gì khi có dấu hiệu sụn khớp đang bào mòn?

1. Không tự ý lạm dụng thuốc giảm đau

Nhiều người đau khớp thường tự mua thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc dùng lại đơn thuốc cũ. Việc này có thể làm giảm đau tạm thời nhưng không giải quyết nguyên nhân gốc rễ.

Đặc biệt, người có bệnh dạ dày, tăng huyết áp, bệnh thận, bệnh tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc người cao tuổi không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

2. Kiểm soát cân nặng

Giảm cân nếu đang thừa cân là một trong những cách quan trọng để giảm áp lực lên khớp gối. Chỉ cần giảm một phần cân nặng hợp lý cũng có thể giúp khớp gối nhẹ tải hơn khi đi lại.

Nên ưu tiên chế độ ăn lành mạnh, giảm đồ ngọt, giảm thực phẩm chiên rán, tăng rau xanh, đạm tốt và uống đủ nước.

3. Vận động đúng cách

Khớp cần được vận động phù hợp để duy trì linh hoạt. Tuy nhiên, người đau khớp nên chọn bài tập ít tác động mạnh.

Các hình thức phù hợp có thể gồm:

Đi bộ nhẹ trên mặt phẳng.

Đạp xe chậm.

Bơi hoặc tập dưới nước.

Tập giãn cơ nhẹ.

Tập tăng sức mạnh cơ đùi, cơ mông, cơ bắp chân.

Tập thăng bằng cho người cao tuổi.

Nên tránh chạy nhảy mạnh, leo cầu thang quá nhiều, ngồi xổm lâu hoặc tập các động tác gây đau tăng.

4. Tăng sức mạnh cơ quanh khớp

Cơ khỏe sẽ giúp khớp được nâng đỡ tốt hơn. Với khớp gối, nhóm cơ đùi trước, đùi sau, cơ mông và cơ bắp chân rất quan trọng.

Một số bài tập đơn giản có thể thực hiện tại nhà, nếu không đau tăng:

Ngồi ghế nâng duỗi gối nhẹ.

Đứng lên ngồi xuống chậm với ghế chắc chắn.

Nhón gót nhẹ khi bám vào ghế.

Đi bộ chậm trên mặt phẳng.

Co duỗi gối trong biên độ dễ chịu.

Người đau nhiều, sưng khớp hoặc có bệnh lý nền nên hỏi ý kiến chuyên môn trước khi tập.

5. Chườm nóng hoặc chườm lạnh đúng thời điểm

Nếu khớp đau âm ỉ, cứng khớp, không sưng nóng rõ, chườm ấm có thể giúp thư giãn cơ và dễ vận động hơn.

Nếu khớp sưng, nóng, đau sau vận động nhiều, chườm lạnh trong thời gian ngắn có thể giúp giảm khó chịu.

Không chườm quá nóng, không chườm đá trực tiếp lên da và không chườm quá lâu để tránh tổn thương da.

6. Ăn uống hỗ trợ sức khỏe xương khớp

Chế độ ăn không thể “tái tạo sụn” ngay lập tức, nhưng có thể hỗ trợ kiểm soát viêm, duy trì cân nặng và nuôi dưỡng hệ cơ xương khớp.

Nên ưu tiên:

Cá giàu omega-3 như cá hồi, cá mòi, cá thu nhỏ.

Rau xanh đậm.

Trái cây ít ngọt, giàu chất chống oxy hóa.

Đậu, hạt, ngũ cốc nguyên cám.

Thực phẩm giàu canxi và vitamin D phù hợp.

Đạm chất lượng tốt để duy trì cơ.

Nên hạn chế:

Đồ chiên rán nhiều dầu.

Thức ăn nhanh.

Nước ngọt.

Rượu bia.

Đồ ăn quá mặn.

Thực phẩm làm tăng cân nhanh.

7. Đi khám khi có dấu hiệu bất thường

Cô bác anh chị nên đi khám nếu có các biểu hiện sau:

Đau khớp kéo dài trên 2–3 tuần.

Đau tăng dần dù đã nghỉ ngơi.

Khớp sưng nóng đỏ.

Không duỗi hoặc gập khớp bình thường.

Đi lại khó khăn.

Đau sau chấn thương.

Gối bị lỏng, khuỵu hoặc mất vững.

Đau về đêm làm mất ngủ.

Tự dùng thuốc nhưng không cải thiện.

Việc khám sớm giúp xác định nguyên nhân đau khớp là do thoái hóa, viêm khớp, gout, tổn thương dây chằng, sụn chêm hay nguyên nhân khác.

Những sai lầm thường gặp khiến sụn khớp dễ tổn thương hơn

Sai lầm 1: Càng đau càng nằm một chỗ

Nghỉ ngơi là cần thiết khi đau cấp tính, nhưng nằm một chỗ quá lâu có thể làm cơ yếu và khớp cứng hơn. Người đau khớp nên vận động nhẹ, đúng mức, phù hợp với tình trạng của mình.

Sai lầm 2: Tự mua thuốc uống kéo dài

Thuốc giảm đau, kháng viêm có thể cần thiết trong một số trường hợp, nhưng dùng sai cách có thể gây hại cho dạ dày, gan, thận, tim mạch hoặc tương tác với thuốc đang dùng.

Sai lầm 3: Tin rằng uống một sản phẩm là khớp sẽ khỏi hoàn toàn

Sụn khớp bào mòn là quá trình phức tạp. Không nên kỳ vọng chỉ dùng một loại thuốc hoặc thực phẩm bổ sung là có thể giải quyết toàn bộ vấn đề. Chăm sóc khớp cần phối hợp nhiều yếu tố: vận động, cân nặng, dinh dưỡng, kiểm soát đau và theo dõi y tế.

Sai lầm 4: Tập luyện quá sức khi đang đau

Tập luyện đúng giúp khớp khỏe hơn, nhưng tập quá sức có thể làm đau tăng. Khi tập, nếu đau nhói, sưng tăng, khớp nóng hơn hoặc đau kéo dài sau tập, cần giảm cường độ và xem lại kỹ thuật.

Sai lầm 5: Chủ quan với tiếng lạo xạo kèm đau

Khớp kêu không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Nhưng nếu tiếng kêu đi kèm đau, cứng, sưng hoặc giảm vận động thì nên kiểm tra. Đây có thể là dấu hiệu bề mặt khớp không còn trơn láng như trước.

Cách phòng ngừa sụn khớp bào mòn tiến triển nặng

Để bảo vệ khớp, cô bác anh chị nên duy trì những thói quen sau:

Giữ cân nặng hợp lý.

Vận động đều đặn, vừa sức.

Tập tăng sức mạnh cơ chân.

Tránh ngồi xổm lâu.

Tránh mang vác nặng quá sức.

Không đứng quá lâu một tư thế.

Khởi động kỹ trước khi tập.

Mang giày dép êm, chắc chân.

Ăn uống lành mạnh, đủ đạm.

Theo dõi triệu chứng đau khớp.

Đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.

Chăm sóc khớp không nên đợi đến khi đau nặng. Khớp cần được bảo vệ mỗi ngày, nhất là ở người trung niên, người cao tuổi và người đã có dấu hiệu thoái hóa khớp.

Nếu cô bác anh chị đang bị đau khớp gối kéo dài, cứng khớp, đi lại nghe lạo xạo hoặc đau khi leo cầu thang, hãy chủ động kiểm tra sớm để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.